अध्याय 6 : आत्मसंयमयोग

श्रीकृष्णले यहाँ ध्यानको सबैभन्दा ठूलो मन्त्र दिनुभएको छ— 'शनैः शनैः' (बिस्तारै-बिस्तारै)! मानिसहरू सोच्छन् कि आज ध्यान सुरु गरेपछि भोलि नै मन पूर्ण शान्त भइहाल्नुपर्छ। जब मन शान्त हुँदैन, उनीहरू निराश हुन्छन्। श्रीकृष्ण सम्झाउनुहुन्छ— हजारौं वर्षदेखि संसारमा भट्किएको मनलाई एकै दिनमा वशमा ल्याउन सकिँदैन! यसका लागि धृति (धैर्य) चाहिन्छ। जसरी जङ्गली हात्तीलाई तालिम दिन माउतेले धेरै महिना धैर्यपूर्वक बिस्तारै-बिस्तारै सिकाउँछ, त्यसरी नै मनलाई पनि धैर्यपूर्वक कदम-कदम गरेर आत्मामा स्थिर गराउनुपर्छ।

आधुनिक मानिसमा धैर्यको चरम अभाव छ: - हामीलाई तत्काल नतिजा चाहिन्छ। तर मानसिक रूपान्तरण रातारात हुने कुरा होइन। - जब विचारहरू आउँछन्, आत्तिएर ध्यान नछोड्नुहोस्; न त मनसँग जबर्जस्ती लड्नुहोस्। - धैर्यवान् बुद्धिले बिस्तारै-बिस्तारै मनलाई सम्झाउनुहोस् र फेरि आफ्नै भित्री शान्तिमा फर्काउनुहोस्। निरन्तरता र धैर्यले ढुङ्गामा पनि पानीको थोपाले प्वाल पारेझैं चञ्चल मनलाई पनि अन्ततः पूर्ण शान्त बनाउँछ।