अध्याय 6 : आत्मसंयमयोग

यो श्लोक संसारभरका सम्पूर्ण ध्यान परम्पराहरू (विपश्यना, जेन, राजयोग) को मूल आधार हो। अर्जुनजस्ता सर्वश्रेष्ठ धनुर्धर पनि मनको चञ्चलता देखेर डराएका थिए। श्रीकृष्णले अत्यन्त सरल र व्यावहारिक उपाय बताउनुभयो: "हे अर्जुन! मन चञ्चल छ, त्यो भाग्छ नै; भाग्नु उसको पुरानो बानी हो। त्यसैले मन भाग्दा रिसाउनु वा निराश हुनु पर्दैन। जति पटक मन भाग्छ, त्यति नै पटक सानो चकचके बालकलाई आमाले सम्झाएर घर फर्काएझैं, मनलाई माया र विवेकपूर्वक फेरि आफ्नै आत्मामा फर्काएर राख!"

जब तपाईं काम गर्न वा ध्यान गर्न बस्नुहुन्छ: - मन १० सेकेन्डमै हिजोको झगडा, भोलिको चिन्ता वा कुनै सामाजिक सञ्जालको भिडियोमा पुगिसकेको हुन्छ! - धेरै मानिसहरू मन भागेपछि आफैँसँग रिसाउँछन्। - तर गीता भन्छ: रिसाउनु पर्दैन। जति पटक मन भाग्छ, त्यति पटक सजग हुनुहोस्— "अहो, मेरो मन फेरि भट्किएछ।" - अनि त्यसलाई विस्तारै वर्तमान क्षणमा, आफ्नो श्वासमा वा आफ्नो कर्तव्यमा फर्काउनुहोस्। यो 'फर्काउने' अभ्यास नै ध्यानको मूल मांसपेशी बलियो बनाउने व्यायाम हो।