प्रगति: 0%
अध्याय 6 : आत्मसंयमयोग
ध्यान योग (मन जित्ने कला)
पूर्वाभ्यासेन तेनैव ह्रियते ह्यवशोऽपि सः।
जिज्ञासुरपि योगस्य शब्दब्रह्मातिवर्तते॥ ४४॥
सरल नेपाली अनुवाद
श्रीभगवान् भन्नुहुन्छ— ऊ आफ्नो पूर्वजन्मको अभ्यास र संस्कारको प्रभावले गर्दा विवश भएझैं स्वतः योगको मार्गतिर आकर्षित हुन्छ। यहाँसम्म कि योगको वास्तविक रहस्य जान्न चाहने केवल एक सामान्य 'जिज्ञासु' साधकले पनि वेदका सम्पूर्ण कर्मकाण्डीय विधि-विधानहरू (शब्द-ब्रह्म) लाई नाघेर धेरै माथि पुग्दछ।
महाभारतको परिस्थिति
शब्दब्रह्मभन्दा माथि: योगको सर्वोच्च आकर्षण
श्रीकृष्णले यहाँ साधनाको चुम्बकीय शक्तिको वर्णन गर्नुभएको छ:
जसरी फलामको टुक्रा चुम्बकको नजिक पुगेपछि विवश भएर तानिन्छ, त्यसरी नै पूर्वजन्मको योगी यस जन्ममा कुनै सांसारिक सुख वा पेशामा अल्झिन खोजे पनि उसको भित्री संस्कारले उसलाई विवश बनाएर फेरि अध्यात्मतिरै तानिदिन्छ (ह्रियते ह्यवशोऽपि सः)!
साथै श्रीकृष्ण भन्नुहुन्छ— वेदका हजारौं कर्मकाण्ड र मन्त्र (शब्दब्रह्म) रट्ने पण्डितभन्दा योग र आत्मज्ञानको निष्कपट खोजी गर्ने एक सच्चा 'जिज्ञासु' साधक धेरै श्रेष्ठ हुन्छ।
आफ्नो जीवनमा प्रयोग
अन्तःकरणको भित्री डाँक (The Inner Calling)
कहिलेकाहीँ मानिस धेरै पैसा कमाउँछ, ठूलो पदमा पुग्छ, तर उसलाई भित्रबाट बेचैनी हुन्छ— "मेरो जीवनको उद्देश्य यो मात्र होइन!"
- अनि ऊ सबै वैभव छोडेर ध्यान, सेवा र सत्यको खोजीमा लाग्छ।
- यो कुनै पागलपन होइन; यो उसको पूर्वजन्मको आध्यात्मिक संस्कार (The Inner Calling) को प्रभाव हो जसले उसलाई विवश बनाएर सत्यतर्फ तानिरहेको हुन्छ।
यदि तपाईंभित्र पनि सत्य र आत्मशान्तिको भित्री तिर्खा छ भने, बुझ्नुहोस् कि तपाईं पूर्वजन्मदेखि नै यस पावन यात्रामा हुनुहुन्छ।
व्यावहारिक सूत्र :
आफ्नो भित्री आत्मिक तिर्खालाई दबाउन नखोज्नुहोस्। बाहिरी कर्मकाण्डभन्दा माथि उठेर आत्मज्ञान र योगको मर्म बुझ्न समर्पित हुनुहोस्।