अध्याय 6 : आत्मसंयमयोग

महाभारतमा धेरै ऋषि-मुनिहरूको इतिहासले देखाउँछ कि आत्मसाक्षात्कार कुनै आकस्मिक चिठ्ठा होइन; यो त अनेक जन्महरूको अटूट साधनाको पाकेको फल हो। भीष्म, द्रोण, विदुर र पाण्डवहरू धेरै जन्मको तपस्याबाट खारिएका आत्माहरू थिए। श्रीकृष्ण अर्जुनलाई यही महासत्य सम्झाउनुहुन्छ: "हे अर्जुन! तिमीले आज गरेको सानो प्रयास पनि व्यर्थ छैन। जब साधकले दृढ प्रयत्न गर्छ, तब एक पछि अर्को जन्ममा उसका बाँकी रहेका मयलहरू पखालिँदै जान्छन्, र अन्ततः अनेक जन्मको संचित साधनाले उसलाई परम गतिमा पुर्‍याउँछ।"

जीवनमा कहिलेकाहीँ हामी सोच्छौं— "मैले यति धेरै वर्ष साधना गरेँ, ध्यान गरेँ, तर अझै मलाई किन पूर्ण ज्ञान भएन?" - स्मरण गर्नुहोस्: एउटा ठूलो रुखलाई बञ्चरोले काट्दा सयौं पटक हान्नुपर्छ। अन्तिम प्रहारले रुख ढालेको देखिए पनि अघिल्ला ९९ वटा प्रहारहरू बिना त्यो सम्भव थिएन! - त्यस्तै, आजको तपाईंको ध्यान र सत्कर्मले तपाईंको भित्री विकारको जरा काटिरहेको छ। हरेस नखाई निरन्तर प्रयत्न गर्नुहोस्; परम गति अवश्य प्राप्त हुनेछ।