अध्याय 6 : आत्मसंयमयोग

महाभारतमा दुर्योधन र शकुनिको सम्पूर्ण षड्यन्त्र सुन, मणि-माणिक्य र हस्तिनापुरको ऐश्वर्यको लोभमा आधारित थियो। सुनको लोभले उनीहरूको दृष्टि अन्धो बनाएको थियो। तर महर्षि व्यास, विदुर वा शुकदेवजस्ता ब्रह्मज्ञानीहरूका लागि सुन, ढुङ्गा र माटोमा कुनै फरक थिएन; किनभने ती सबै पञ्चमहाभूतका नश्वर रूप मात्र हुन्। श्रीकृष्ण अर्जुनलाई योगको त्यो उच्च अवस्था सम्झाउनुहुन्छ— जबसम्म तिम्रो मनमा सुनप्रति लोभ र ढुङ्गाप्रति घृणा रहन्छ, तबसम्म तिमी सांसारिक बन्धनमा छौ। तर जब आत्मज्ञानको प्रकाशले चेतना तृप्त हुन्छ, तब बाहिरी धातुहरूको चमकले मनलाई विचलित पार्न सक्दैन।

आजको उपभोक्तावादी संसारमा मानिसहरू सुन, ब्राण्डेड सामान, ठूला घर र विलासिताको पछि पागुलझैं दौडिरहेका छन्: - उनीहरू सोच्छन् कि धेरै महँगो धातु वा वस्तु जम्मा गरेपछि मात्र जीवन सफल हुन्छ। - तर आध्यात्मिक प्रज्ञा भन्छ: वस्तुको मूल्य हाम्रो आवश्यकता र लोभले तोकेको हो, वास्तविक चेतनाको दृष्टिमा ती सबै प्रकृतिका परमाणु मात्र हुन्। जब तपाईंको भित्री मन आत्मज्ञानले तृप्त (ज्ञानविज्ञानतृप्तात्मा) हुन्छ, तब तपाईंलाई बाहिरी चमकधमकले कहिल्यै लोभ्याउन सक्दैन। तपाईं आरनको अचानोजस्तै कुनै पनि प्रलोभनमा अचल (कूटस्थ) रहनुहुन्छ।