प्रगति: 0%
अध्याय 7 : ज्ञानविज्ञानयोग
ज्ञान र विज्ञान योग (सृष्टिको मूल तत्त्व)
उदाराः सर्व एवैते ज्ञानी त्वात्मैव मे मतम्।
आस्थितः स हि युक्तात्मा मामेवानुत्तमां गतिम्॥ १८॥
सरल नेपाली अनुवाद
श्रीभगवान् भन्नुहुन्छ— यी सबै (चारै प्रकारका) भक्तहरू निश्चय नै उदार र महान् हुन्; तर तीमध्ये ज्ञानी त साक्षात् मेरो आफ्नै स्वरूप (आत्मा) नै हो भन्ने मेरो मत छ। किनभने ममा मन स्थिर राखेको ऊ मलाई नै आफ्नो सर्वोच्च गन्तव्य मानेर ममा दृढतापूर्वक स्थित छ।
महाभारतको परिस्थिति
ईश्वरको विशाल हृदय: 'ज्ञानी त मेरो आफ्नै आत्मा हो'
श्रीकृष्णको दृष्टिकोण कति उदार छ हेरौँ:
उहाँले स्वार्थ लिएर आउने 'अर्थार्थी' वा संकटमा पुकार्ने 'आर्त' भक्तलाई पनि तुच्छ भन्नुभएन; उहाँले सबैलाई 'उदाराः' (उदार र महान्) भन्नुभयो। किनकि तिनीहरू संसारको क्षणिक अहंकार छोडेर ईश्वरकै दैलोमा त आए!
तर ज्ञानीको स्थान भने अतुलनीय छ: 'ज्ञानी त्वात्मैव मे मतम्'— "ज्ञानी भक्त अरू कोही होइन, ऊ त साक्षात् मेरै आत्मा हो!"
भगवान् र ज्ञानी बीच कुनै पर्खाल वा दूरी रहँदैन; दुवै एउटै चेतनामा लीन हुन्छन्।
कुरुक्षेत्रमा श्रीकृष्ण अर्जुनलाई केवल एक शिष्य मात्र होइन, आफ्नै अभिन्न आत्मा सम्झनुहुन्थ्यो, किनकि अर्जुन सत्य र धर्मको उच्चतम खोजीमा थिए।
आफ्नो जीवनमा प्रयोग
अरूको स्थितिलाई स्विकार्दै उच्चतम लक्ष्यतर्फ अघि बढ्नु
जीवनमा मानिसहरू चेतनाका विभिन्न स्तरमा हुन्छन्:
- कसैलाई केवल आफ्नो रोटी, कपडा र सुरक्षाको चिन्ता हुन्छ।
- कसैलाई पद, पैसा र प्रशंसाको भोक हुन्छ।
- सबैलाई एकैचोटि उच्च दर्शनको अपेक्षा गर्नु व्यावहारिक हुँदैन।
तर आफूलाई भने निरन्तर माथि उठाउने प्रयास गर्नुपर्छ।
जब हामी बाहिरी वस्तुहरूमा आफ्नो सुख खोज्न छोडेर आफ्नै भित्री चेतना (आत्मा) सँग एकाकार हुन्छौँ, तब हामी भगवान्को सबैभन्दा नजिक पुग्दछौँ।
व्यावहारिक सूत्र :
अरूका अपरिपक्व आवश्यकताहरूको उपहास नगर्नुहोस्, सबैलाई दयाको दृष्टिले हेर्नुहोस्। तर आफ्नो जीवनमा भने सत्यसँगको आन्तरिक एकता (आत्मज्ञान) लाई नै सर्वोच्च प्राथमिकता दिनुहोस्।