अध्याय 7 : ज्ञानविज्ञानयोग

अर्जुनको मनमा प्रश्न उठ्न सक्थ्यो कि यदि प्रकृतिबाट नै सबै जीव उत्पन्न हुन्छन् भने ईश्वरको भूमिका के हो? श्रीकृष्ण यहाँ स्पष्ट पार्नुहुन्छ कि प्रकृति स्वतन्त्र छैन; प्रकृति त परमात्माको ऊर्जा मात्र हो। जसरी सूर्यबाट किरणहरू निस्कन्छन् र पुनः सूर्यमै विलीन हुन्छन्, त्यसरी नै सम्पूर्ण ब्रह्माण्ड श्रीकृष्णबाटै उत्पन्न हुन्छ र अन्ततः उहाँमै लीन हुन्छ। कुरुक्षेत्रको युद्धमा पनि धेरै योद्धाहरूको अन्त्य नजिकिँदै थियो। श्रीकृष्ण अर्जुनलाई ब्रह्माण्डीय दृष्टिकोण दिनुहुन्छ: जन्म र मृत्यु केवल प्रकृतिको प्रवाह हो, तर दुवैको परम आधार परमात्मा हुनुहुन्छ।

हाम्रो व्यक्तिगत जीवनमा पनि निरन्तर सृष्टि र प्रलय चलिरहन्छ: - पुराना विचारहरू मर्छन्, नयाँ सोच जन्मिन्छ। - कुनै सम्बन्ध वा योजनाको अन्त्य हुन्छ, नयाँ अवसरको ढोका खुल्छ। - जब कुनै कुराको अन्त्य हुन्छ, हामी शोक र पीडामा डुब्छौँ किनकि हामी विसर्जनलाई स्विकार्न सक्दैनौँ। तर प्रकृति र जीवनको नियम नै यही हो— जे सुरु हुन्छ, त्यो समाप्त हुन्छ; र जे समाप्त हुन्छ, त्यसबाट नयाँ सुरुवात हुन्छ। जब हामी जीवनका यी उतार-चढावलाई सृष्टिको स्वाभाविक चक्रका रूपमा हेर्छौँ, तब कुनै पनि असफलता वा क्षतिले हामीलाई निराश बनाउन सक्दैन।