अध्याय 7 : ज्ञानविज्ञानयोग

यो गीताको सबैभन्दा सुन्दर र प्रसिद्ध उपमाहरूमध्ये एक हो। हामी माला हेर्दा बाहिर देखिने चम्किला मोतीहरू मात्र देख्छौँ, तर ती सबै मोतीलाई एक सूत्रमा बाँध्ने भित्री धागो अदृश्य रहन्छ। यदि त्यो धागो निकालिदिने हो भने मालाको कुनै अस्तित्व रहँदैन, सबै मोती छरपस्ट हुन्छन्। श्रीकृष्ण अर्जुनलाई भन्नुहुन्छ: "हे धनञ्जय! यो ब्रह्माण्डका ग्रह, तारा, जीव, वनस्पति सबै मणिका दानाहरू हुन्, र ती सबैलाई एकसाथ बाँधेर राख्ने त्यो अदृश्य धागो म स्वयं हुँ।" कुरुक्षेत्रमा आफन्त र शत्रु भनेर छुट्याइरहेका अर्जुनलाई श्रीकृष्णले यो दिव्य दृष्टि दिनुभएको हो कि बाहिरी रूप र भूमिका फरक भए पनि भित्री चेतनाको धागो एउटै छ।

हाम्रो समाज र संसारमा विभाजनको प्रमुख कारण के हो? - हामी बाहिरी 'मोती' (रंग, जाति, धर्म, राष्ट्र, पद र विचार) को भिन्नता मात्र देख्छौँ। - फलस्वरुप हामी घृणा, ईर्ष्या र युद्धमा फस्छौँ। तर जब हामीलाई बोध हुन्छ कि हामी सबैलाई जोड्ने एउटै जीवन-चेतनाको धागो छ— जसरी मेरा आँखामा त्यही चेतना छ, त्यसरी नै अरूको आँखामा पनि त्यही जीवन छ— तब घृणा समाप्त हुन्छ र सहानुभूति जन्मिन्छ। आफ्नो कार्यक्षेत्र वा परिवारमा पनि जब कुनै नेता वा व्यक्तिले सबैलाई जोड्ने त्यो अदृश्य प्रेमको धागोको भूमिका खेल्छ, तब मात्र संगठन वा परिवार एकजुट रहन सक्छ।