प्रगति: 0%
अध्याय 7 : ज्ञानविज्ञानयोग
ज्ञान र विज्ञान योग (सृष्टिको मूल तत्त्व)
रसोऽहमप्सु कौन्तेय प्रभास्मि शशिसूर्ययोः।
प्रणवः सर्ववेदेषु शब्दः खे पौरुषं नृषु॥ ८॥
सरल नेपाली अनुवाद
श्रीभगवान् भन्नुहुन्छ— हे कौन्तेय! पानीमा म त्यसको मूल रस (स्वाद) हुँ, चन्द्रमा र सूर्यमा म प्रकाश हुँ, समस्त वेदहरूमा म ॐकार (प्रणव) हुँ, आकाशमा म ध्वनि हुँ र मानिसहरूमा म पुरुषार्थ (पराक्रम र सामर्थ्य) हुँ।
महाभारतको परिस्थिति
प्रकृतिका तत्त्वहरूमा ईश्वरको सजीव उपस्थिति
अर्जुनले सोध्न सक्थे: "हे माधव! यदि तपाईं सबै ठाउँमा उनिनुभएको छ भने म तपाईंलाई कहाँ र कसरी देखूँ?"
श्रीकृष्ण यहाँ कुनै काल्पनिक वा टाढाको ईश्वर होइन, प्रत्यक्ष जीवनमा अनुभव गर्न सकिने तत्त्वहरूको सार बताउनुहुन्छ:
- जब तिमी तिर्खा लाग्दा पानी पिउँछौ, तिर्खा मेटाउने त्यो 'रस' म हुँ।
- जब तिमी अन्धकारमा सूर्य र चन्द्रमाको ज्योति देख्छौ, त्यो चम्किने प्रकाश म हुँ।
- जब तिमी वेद मन्त्र सुन्छौ, त्यसको प्राण 'ॐ' म हुँ।
- र विशेष गरी कुरुक्षेत्रमा उभिएका अर्जुनलाई भन्नुहुन्छ: "मानिसमा हुने पुरुषार्थ र पराक्रम म नै हुँ!"
यदि अर्जुनले धनुष उठाएर वीरता देखाउँछन् भने त्यो वीरता कुनै व्यक्तिगत अहंकार होइन, ईश्वरकै शक्तिको प्रकटीकरण हो।
आफ्नो जीवनमा प्रयोग
दैनिक जीवनमा दिव्य चेतनाको अनुभव
हामी प्रायः भगवान् खोज्न मन्दिर, मस्जिद वा जंगल धाउँछौँ तर हाम्रै अगाडि रहेको प्रकृतिको चमत्कारलाई बेवास्ता गर्छौँ।
- एक घुट्को स्वच्छ पानी पिउँदा त्यसको शीतलतामा ईश्वरीय कृपा महसुस गर्न सकिन्छ।
- हरेक बिहान झ्यालबाट छिर्ने घामको किरणमा त्यो तेज देख्न सकिन्छ।
- र सबैभन्दा महत्वपूर्ण: आफ्नै भित्र रहेको काम गर्ने ऊर्जा, साहस र दृढ संकल्प (पौरुष) नै परमात्माको उपहार हो।
जब हामी आफ्नो क्षमता र साहसलाई ईश्वरीय वरदान सम्झेर सदुपयोग गर्छौँ, तब हीनताबोध वा कायरता पूर्ण रूपमा मेटिन्छ।
व्यावहारिक सूत्र :
दैनिक जीवनका साना-साना कुराहरूमा कृतज्ञ बन्नुहोस्। तपाईंको भित्र रहेको काम गर्ने ऊर्जा र सामर्थ्यलाई पहिचान गरी त्यसलाई सकारात्मक दिशामा लगाउनुहोस्।