अध्याय 9 : राजविद्याराजगुह्ययोग

अर्जुन कुरुक्षेत्रको युद्धमा 'मृत्यु' देखेर त्रसित भइरहेका थिए। श्रीकृष्ण यहाँ उनलाई जीवनको परम सत्य देखाउनुहुन्छ: "हे अर्जुन! तिमी जसलाई मृत्यु भन्दैछौ, के त्यो परमात्माभन्दा बाहिरको कुनै कुरा हो? होइन! जसरी अमृत म हुँ, त्यसरी नै मृत्यु पनि म नै हुँ। सृष्टिको पोषण गर्ने वर्षा पनि म हुँ, र पुरानोलाई हटाउन आउने खडेरी वा संहार पनि म नै हुँ!" जब अर्जुनले बुझ्छन् कि जीवन र मृत्यु दुवै एउटै सिक्काका दुई पाटा हुन्, तब उनको मृत्युप्रतिको घिन र भय सधैँका लागि मेटिन्छ।

हाम्रो जीवनमा दुई विपरीत अवस्थाहरू निरन्तर आउँछन्: - सुख र दुःख, सफलता र असफलता, जीवन र मृत्यु। - हामी सुख मात्र चाहन्छौँ र दुःख आउनासाथ आत्तिन्छौँ। तर प्रकृतिमा घामबिना पानीको अर्थ छैन, र रातबिना दिनको चमक सम्भव छैन। जब हामी स्वीकार गर्छौँ कि सुखमा ईश्वरीय कृपा छ भने दुःखमा ईश्वरीय पाठ छ— तब हामी कुनै पनि परिस्थितिमा विचलित हुँदैनौँ। दुवैलाई समभावले स्विकार्नु नै वास्तविक आध्यात्मिक परिपक्वता हो।