दृश्य 1 • श्लोक १–२मूल श्लोक हेर्नुहोस्
शास्त्रहरूको विस्मरण : 'सर्वविस्मरणाहृते न तव स्वास्थ्यम्'
महर्षि अष्टावक्रले राजा जनकलाई अत्यन्त स्नेह र कठोर सत्यका साथ विशेष उपदेश दिनुभयो:
पहिलो श्लोक:
"आचक्ष्व शृणु वा तात नानाशास्त्राण्यनेकशः। तथापि न तव स्वास्थ्यं सर्वविस्मरणाहृते॥"
अर्थात्, "हे तात! चाहे तिमीले अनेकौं वेद र शास्त्रहरूको हजारौं पटक अरूलाई व्याख्या गर, वा हजारौं विद्वान्हरूबाट अनेकौं शास्त्रहरू सुन; तर जबसम्म तिमीले ती सबै बाहिरी शब्द र स्मृतिहरूलाई पूर्ण रूपमा भुलेर (सर्वविस्मरण) आफ्नै मौन स्वरूपमा विश्राम पाउँदैनौ, तबसम्म तिम्रो आन्तरिक स्वास्थ्य र शान्ति कहिल्यै सम्भव छैन!"
दोस्रो श्लोकमा अष्टावक्रले कर्म, भोग र समाधिको खेल तोडिदिनुभयो:
"भोगं कर्म समाधिं वा कुरु तात यथासुखम्। तथापि न तव स्वास्थ्यं चित्तं यदि न लीयते॥"
अर्थात्, "हे तात! तिमी चाहे संसारका भोगहरू गर, चाहे हजारौं धार्मिक कर्महरू गर, वा घण्टौं आँखा चिम्लेर समाधि लगाऊ; तर जबसम्म तिम्रो चित्त सम्पूर्ण चाहनाहरूबाट मुक्त भएर शान्त हुँदैन, तबसम्म कुनै पनि बाहिरी उपायले तिमीलाई वास्तविक विश्राम दिन सक्दैन!"
मूल सम्वाद (महर्षि अष्टावक्र) :
आचक्ष्व शृणु वा तात नानाशास्त्राण्यनेकशः। तथापि न तव स्वास्थ्यं सर्वविस्मरणाहृते॥
“चाहे हजारौं शास्त्र पढ वा सुन, जबसम्म सबै कुरा भुलेर आत्मामा विश्राम पाउँदैनौ, तबसम्म शान्ति सम्भव छैन।”