दृश्य 1 • श्लोक १–२मूल श्लोक हेर्नुहोस्
संशयको काँढा निकालियो : 'स्वमहिम्नि स्थितस्य मे'
राजा जनकले गुरु अष्टावक्रका पाउमा शिर राखेर आफ्नो अन्तिम स्थिति यसरी प्रकट गरे:
पहिलो श्लोक:
"तत्त्वविज्ञानसन्दंशेनान्तर्गल्य शल्यकम्। नानाविधविकल्पानां क्व गतोऽस्मि निरामयः॥"
अर्थात्, "हे सद्गुरु! हजुरको तत्त्वज्ञानरूपी चिम्टा (सन्दंश) द्वारा मेरो हृदयभित्र गडेको अनेकौं संशय, तर्क र विकल्पहरूको विषालु काँढा (शल्य) उखेलिएर फ्याँकिइसकेको छ! अब म सम्पूर्ण रोग, भय र अज्ञानबाट मुक्त भएर कहाँ पुगेँ? म त केवल आफ्नै अखण्ड स्वरूपमा विराजमान छु!"
दोस्रो श्लोकमा जनकले घोषणा गरे:
"क्व धर्मः क्व च वा कामः क्व चार्थः क्व विवेकिता। क्व द्वैतं क्व च वाऽद्वैतं स्वमहिम्नि स्थितस्य मे॥"
अर्थात्, "आफ्नै अनन्त महिमामा अटल स्थित भएको मेरो लागि— कहाँ छ धर्म? कहाँ छ काम? कहाँ छ अर्थ? कहाँ छ विवेक? कहाँ छ द्वैत र कहाँ छ अद्वैत?"
जब म आफैं परब्रह्म भएँ, तब धर्म र अधर्म कसका लागि? विवेक कसका लागि? द्वैत र अद्वैतका वादविवाद कसका लागि?
मूल सम्वाद (राजा जनक) :
तत्त्वविज्ञानसन्दंशेनान्तर्गल्य शल्यकम्। नानाविधविकल्पानां क्व गतोऽस्मि निरामयः॥
“तत्त्वज्ञानरूपी चिम्टाले संशयरूपी काँढा निकालेपछि म सम्पूर्ण रोगबाट मुक्त भई आफ्नै स्वरूपमा छु।”